(autor: http://www.flickr.com/photos/wwarby/)

W rozwoju nadciśnienia odgrywa rolę wiele czynników. Mimo że na niektóre nie masz wpływu (predyspozycja genetyczna, pochodzenie, wiek czy płeć), inne już możesz kontrolować, na przykład sposób odżywiania, natężenie aktywności fizycznej, poziom stresu, przyzwyczajenia związane z paleniem i piciem oraz skłonność do parkowania jak najbliżej kompleksu sportowego. Każdy z tych czynników może występować z większym lub mniejszym nasileniem w danym regionie świata, więc w niektórych miejscach wskaźniki nadciśnienia są niskie, a w innych wysokie i towarzyszą mu ciężkie powikłania.

W tym artykule omówię czynniki związane z rozwojem nadciśnienia tętniczego, zarówno te, nad którymi można zapanować, jak i te, na które nie ma się wpływu. Jeżeli nie zdiagnozowano u Ciebie nadciśnienia, koniecznie zapoznaj się z opisem czynników, które można kontrolować, ponieważ pomogą Ci zmniejszyć prawdopodobieństwo zachorowania. 

Uwaga! Zapomnienie o urodzinach współmałżonka to czynnik, który może podnieść ciśnienie krwi. Podobnie jak przejechanie samochodem leżącego w garażu roweru syna. Na szczęście takie skoki ciśnienia są tylko tymczasowe!

W artykule nie opisałem wszystkich czynników prowadzących do nadciśnienia. Kładę tu nacisk jedynie na najważniejsze. Tymczasem naukowcy nieustannie dodają nowe. 

 

Na co nie masz wpływu

W tym punkcie poznasz czynniki życiowe, na które nie masz wpływu. Nie możesz odmienić genów swojej rodziny, pochodzenia etnicznego, płci i wieku. Uwaga! Do tych czynników nie zaliczamy sytuacji, w której pewnego razu wieszasz w szafie koszulę, a po jakimś czasie okazuje się, że skurczyła się o 2 rozmiary!

Mimo że nie nad wszystkimi czynnikami możesz zapanować, i tak powinieneś się dowiedzieć, w jaki sposób wpływają one na Twoje ciśnienie, oraz zachować ostrożność. Jeżeli pozwolisz sobie na nadwagę, szybko możesz nabawić się nadciśnienia, nawet gdy znajdujesz się w grupie niewielkiego ryzyka.

 

Globalny obraz nadciśnienia

Światowe wskaźniki nadciśnienia dzielą poziom zapadalności na nie na 4 podstawowe kategorie:

  • Poziom zerowy — kilka żyjących w pewnym odosobnieniu grup, jak te w dorzeczu Amazonki, wykazują zerową zapadalność na nadciśnienie.
  • Poziom niski — przypadki nadciśnienia należą do rzadkości (poniżej 15 procent), wśród ludności zamieszkującej obszary wiejskie Ameryki Łacińskiej i Południowej, Chin i Afryki.
  • Poziom normalny — najczęściej nadciśnienie występuje u 15—30 procent przedstawicieli danej populacji, w tym mieszkańców obszarów najbardziej uprzemysłowionych; taka sytuacja jest w Japonii, Europie i wśród przedstawicieli rasy kaukaskiej (białej) w Stanach Zjednoczonych.
  • Poziom wysoki — wysoka zapadalność na nadciśnienie (30 — 40 procent) występuje w Federacji Rosyjskiej, Finlandii, Polsce oraz w populacjach Afroamerykanów.

W miejscach, gdzie występuje duże rozpowszechnienie przypadków nadciśnienia, wysokie są także wskaźniki zapadalności na choroby serca, mózgu i nerek. Ryzyko zachorowania na nie z powodu nadciśnienia jest ogromne na przykład w Federacji Rosyjskiej czy wśród Afroamerykanów. (Zob. punkt „Afroamerykanie” w dalszej części artykułu). Z kolei w Japonii drugą główną przyczyną zgonów jest udar mózgu — zwykle kojarzony z nadciśnieniem — a naukowcy podkreślają konieczność kontrolowania ciśnienia jako sposób na zapobieganie temu zaburzeniu pracy mózgu (Stroke, sierpień 2001).

Pewna część badań prowadzonych nad nadciśnieniem na całym świecie dowodzi, że duża liczba przypadków tego schorzenia w danej populacji często zbiega się z niską świadomością i niedostatecznym poziomem leczenia. Na przykład:

  • Badanie omówione w czasopiśmie Archives of Brazilian Cardiology (lipiec 2001) wykazuje, że wskaźniki nadciśnienia w Brazylii przypominają dane ze Stanów Zjednoczonych, ale z powodu niskiej świadomości oraz słabej opieki medycznej jedynie niewielki wycinek brazylijskiego społeczeństwa może utrzymać swoje ciśnienie pod kontrolą.
  • Niektóre europejskie populacje są świadome dużej zapadalności na nadciśnienie, ale nie potrafią go kontrolować:
  • • W Hiszpanii dopiero ciśnienie na poziomie 160/95 mm Hg jest decydującym sygnałem do rozpoczęcia leczenia (a nie 140/90 mm Hg, zalecane przez JNC 7).
  • • We Francji niedostateczny poziom ma zarówno świadomość społeczna, jak i jakość leczenia.
  • Mimo że wielu mieszkańców Korei Południowej cierpi na nadciśnienie i się leczy, jedynie mała część z nich jest w stanie zapanować nad jego poziomem — donosi badanie opublikowane w piśmie Journal of Hypertension (wrzesień 2001).

Zanim spakujesz walizki i odlecisz do Amazonii w nadziei na długie i wolne od chorób życie w tropikalnym raju, zastanów się nad jedną rzeczą: skoro wysoki odsetek przypadków nadciśnienia często współistnieje z niską świadomością i niedostateczną opieką medyczną, to prawdopodobnie wyostrzona świadomość oraz odpowiednie leczenie przełożą się na spadek liczby osób z nadciśnieniem — i to bez wycieczki w tropiki! Czytaj zatem dalej.

 

Wpływ genów

Nadciśnienie często występuje wśród członków jednej rodziny, więc wywiad lekarski w kierunku tego schorzenia może przewidzieć rozwój choroby u krewnych, którzy wciąż mają ciśnienie w normie. Na przykład, kiedy porównano stan zdrowia dzieci biologicznych z adoptowanymi, okazało się, że pomiary ciśnienia u rodziców i dzieci biologicznych częściej dawały takie same albo podobne wartości niż u dzieci adoptowanych i ich przybranych rodziców. Wniosek? Jeżeli masz 2 lub więcej krewnych, u których nadciśnienie wystąpiło przed 55. rokiem życia, sam jesteś znacznie bardziej zagrożony tym schorzeniem. (A następnym razem postaraj się trochę uważniej wybrać rodziców!)

Strefa udarów mózgu
Do tzw. strefy udarów mózgu (ang. Stroke Bell) zalicza się południowo-wschodnie stany USA z wyjątkiem Florydy. Wyższe wskaźniki zapadalności na nadciśnienie w tym regionie kraju oznaczają, że dochodzi tam do bardzo wielu udarów mózgu. Zgony spowodowane tym czynnikiem przekraczają o 10 procent średnią dla reszty kraju. Jednakże udary mózgu to nie jedyna konsekwencja nadciśnienia tętniczego. W tej części USA znacznie częściej niż gdzie indziej występuje również niewydolność nerek i serca. Poza tym ogólne wskaźniki śmiertelności także są tam wyższe niż w innych stanach Ameryki.

Biali mężczyźni zamieszkujący południowo-wschodnie stany częściej zapadają na nadciśnienie w porównaniu z resztą kraju. Jednak niska waga urodzeniowa oraz nadciśnienie tętnicze częściej występuje w populacjach afroamerykańskich zamieszkujących południowo-wschodnią części kraju, czyli obszar, w którym skupia się większość czarnej ludności w USA.

Natomiast przyczyny takich wysokich wskaźników nadciśnienia i zgonów w wyniku komplikacji związanych z tym schorzeniem wśród Afroamerykanów z południowo-wschodniego regionu USA nie różnią się od ogólnych powodów występowania nadciśnienia.

  • Spożywanie dużych ilości soli to rzecz normalna na południowym wschodzie, zwłaszcza wśród czarnej ludności.
  • Spożywanie matych ilości potasu pod postacią owoców i warzyw to powszechne zjawisko.
  • Otyłość występuje tu u znacznie większego odsetka populacji.
  • Siedzący tryb życia to zasada, którą kieruje się wielu mieszkańców południowo-wschodniego regionu USA. Połowa ludności nie uprawia sportu odpowiednio często.

Naukowcy wciąż nie do końca wiedzą, jak geny — i które z nich — wpływają na nadciśnienie, ale przypuszczają, że za problemy odpowiada całkiem duża ich liczba. Innymi słowy, posiadanie jednego konkretnego genu wcale nie przesądza o nadciśnieniu — zresztą gdyby nawet naukowcy znaleźli te właściwe, nie potrafiliby ich zmodyfikować.

Czynniki dziedziczne wpływają także na wagę ciała. Osoby blisko spokrewnione zwykle mają ten sam stopień otyłości, która przecież odgrywa dużą rolę w rozwoju nadciśnienia.

Wyjątkowo istotnym przykładem roli, jaką odgrywa w nadciśnieniu czynnik dziedziczności, może być zespół insutinooponwsci. Otóż osoby cierpiące na tę dolegliwość mają:

  • podwyższone stężenie insuliny (hormonu, który kontroluje poziom cukru we krwi) i jednocześnie obniżoną wrażliwość na własną insulinę;
  • określoną zawartość tłuszczu we krwi, gdzie występuje wysokie stężenie trójglicerydów (rodzaju tłuszczów — powyżej 200 mg/dL) oraz niskie stężenie cholesterolu typu HDL (tzw. dobrego cholesterolu, który chroni przed zawałami serca — poniżej 30 mg/dL).

Poza tym osoby z zespołem insulinoopomości:

  • zazwyczaj są otyłe (choć nie zawsze);
  • częściej niż pozostali ludzie przechodzą śmiertelne zawały serca; stanowią 20 procent wszystkich przypadków nadciśnienia;
  • najczęściej gromadzą tkankę tłuszczową wokół talii.

 

Wpływ pochodzenia

Według danych amerykańskich Ośrodków Kontroli i Zapobiegania Chorobom w latach 1960 — 1990 udało się zmniejszyć liczbę przypadków zapadalności na nadciśnienie w każdej amerykańskiej grupie etnicznej, jednak później wiatach 1990 — 2001 (ostatni rok badań, z którego udostępniono dane) wskaźniki się podniosły. W tabeli 3.1 zmiany te widać jak na dłoni.

Tabela pokazuje, że w tym 42-letnim okresie podjęto poważne działania, aby ograniczyć liczbę przypadków nadciśnienia. Jednak dowodzi również, że blisko jedna trzecia populacji powyżej 20. roku życia cierpi na to schorzenie, a wśród Afroamerykanów choruje aż 2 na 5. Jeżeli jednak połączy się świadomość istnienia tych czynników z właściwą opieką medyczną oraz zmianami w trybie życia (które opiszę w dalszej części rozdziału), może uda się obniżyć wskaźniki zachorowań na nadciśnienie.

 

Afroamerykanie

U Afroamerykanów— populacji najbardziej zagrożonej nadciśnieniem i związanymi z nim komplikacjami — chorobę wykrywa się 2 razy częściej niż u przedstawicieli rasy kaukaskiej. Poza tym u Afroamerykanów:

  • znacznie częściej wykrywa się schyłkową niewydolność nerek, przynajmniej po części spowodowaną podwyższonym poziomem ciśnienia;
  • występuje możliwość odziedziczenia wady nerek, ograniczającej zdolność usuwania nadmiaru soli z organizmu;
  • występuje słabsza reakcja na tlenek azotu (ważny związek chemiczny obecny w naczyniach krwionośnych) niż u przedstawicieli rasy białej.

Ponadto winę przynajmniej za część przypadków nadciśnienia tętniczego w populacji Afroamerykanów należy zrzucić na napięcia związane z niższym statusem społeczno-ekonomicznym tej grupy ludności.

Wyjątkowo dobre efekty przyniosła w terapii nadciśnienia u Afroamerykanów odpowiednia dieta. Najlepiej sprawdziła się dieta o nazwie DASH2, na którą składa się zwiększona ilość owoców, warzyw, zboża, odtłuszczonych produktów nabiałowych i innych produktów białkowych o małej zawartości tłuszczu.

Latynosi
Wskaźniki zachorowalności na nadciśnienie wśród ludności latynoskiej mają mniej więcej takie same wartości jak u przedstawicieli rasy kaukaskiej. Mimo że na nadciśnienie częściej zapadają Afroamerykanie, to Latynosi mają większe opory przed stosowaniem leków niż czarni i biali mieszkańcy USA.

Biali (rasa kaukaska)

Około 30 procent dorosłych przedstawicieli rasy kaukaskiej w Stanach Zjednoczonych cierpi na nadciśnienie. Ta grupa populacji wydaje się bardziej świadoma swojego nadciśnienia i częściej poddaje się leczeniu niż Afroamerykanie i Latynosi. Jednak terapia działa jedynie w 20 procentach wypadków — wciąż wiele pozostaje do zrobienia. W tym przypadku problemem najprawdopodobniej jest brak podatności pacjentów na leki.

 

Tlenek azotu na ratunek

Tlenek azotu, ważny związek chemiczny, który rozszerza naczynia krwionośne i obniża ciśnienie tętnicze, jest produkowany przez komórki wyścielające od wewnątrz naczynia krwionośne. Jednakie pewne czynniki ryzyka, zwiększające prawdopodobieństwo zapadnięcia na choroby serca, niszczą te komórki i upośledzają ich zdolność produkowania tlenku azotu. Zaliczamy do nich:

  • nadciśnienie tętnicze,
  • wysoki poziom cholesterolu.
  • insulinoopomość,
  • pomenopauzalny brak estrogenu,
  • palenie lub żucie tytoniu.

Takie czynniki podnoszą również podatność danej osoby na następstwa stresu objawiające się wzrostem ciśnienia krwi. Jeżeli jednak uda się wyeliminować te czynniki, dojdzie do usunięcia ich zgubnych skutków i przywrócenia produkcji tlenku azotu.

 

Identyfikacja winowajców. Rola soli i tłuszczów

(autor: http://www.flickr.com/photos/rcoder/)

W 1999 roku w magazynie Scientific American opublikowano wnioski z badania, którego celem było znalezienie wyjaśnienia wysokich wskaźników nadciśnienia w populacji Afroamerykanów. W ramach projektu porównano ze sobą ludzi tej samej rasy mieszkających w różnych zakątkach świata. Autorzy, których nie zadowoliło wyjaśnienie genetyczne, odkryli ogromne różnice dzielące czarnoskórych mieszkańców Nigerii, Jamajki i Stanów Zjednoczonych:

  • Ogólnie rzecz biorąc, Nigeryjczycy są szczupli, wykonują ciężką pracę fizyczną i spożywają tradycyjne posiłki nigeryjskie, złożone z ryża warzyw i owoców. Gdy się starzeją, nie poanosi się im ciśnienie. Przypadki nadciśnienia tętniczego należą do rzadkości.
  • Dieta Jamajczyków stanowi mieszankę żywności wiejskiej i produktów kupowanych w sklepach spożywczych. Mieszkańcy Jamajki żyją średnio o 6 lat dłużej niż Afroamerykanie, ponieważ niższe są wskaźniki zachorowań na raka i choroby serca.
  • W Maywood, niedaleko Chicago, afroamerykańska społeczność, złożona z emigrantów z południowego wschodu USA, odżywia się słono i tłusto.

Mimo że wszystkie grupy łączy wspólne pochodzenie genetyczne, odsetek przypadków osób z nadciśnieniem wyniósł 7 procent dla Nigeryj-czykow, 26 — dla Jamajczyków i 33 — dla Afroamerykanów. Ci ostatni także więcej ważą, spożywają większe ilości soli i mniejsze potasu niż Nigeryjczycy.

Autorzy doszli do wniosku, że wyjaśnienie rasowe nie ma racji bytu. Przypadki nadciśnienia u Afroamerykanów nie mają podłoża genetycznego, gdyż osoby czarnoskóre, które cierpią na nadciśnienie, i te, które mają ciśnienie w normie, mają takie same geny. Badanie dowodzi, że wyjaśnienia rozbieżnych wyników należy szukać w warunkach środowiskowych, a nie genach. Nigeryjczycy pochłaniali mniej soli, spożywali więcej potasu i prowaozili bardziej aktywny tryb życia.

 

Wpływ płci

Chłopcy częściej niż dziewczynki mają podwyższone ciśnienie skurczowe (ciśnienie powstałe w tętnicach w chwili wypchnięcia do nich krwi przez serce). Opisane w 2006 roku w czasopiśmie Circulation badanie z udziałem uczestników w wieku od 12 lat, a potem dobieranych co 2 lata, dowiodło, że w Kanadzie wskaźniki nadciśnienia wzrosły u chłopców o 19 procent, podczas gdy u dziewcząt pozostały na tym samym poziomie. Do głównych przyczyn takiego stanu rzeczy zaliczono siedzący tryb życia oraz brak sportu i u chłopców, i u dziewcząt. 

W przypadku młodych dorosłych osób (18 — 35 lat) nadciśnienie częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Jednak kiedy kobiety osiągają 50. rok życia (i większość z nich traci możliwość produkcji estrogenu z powodu menopauzy bądź usunięcia jajników), częściej niż mężczyźni cierpią na nadciśnienie.

Niemniej to kobiety częściej od mężczyzn mają świadomość swojego schorzenia, leczą je i kontrolują. Wytłumaczyć to można tym, że kobiety częściej widują lekarzy z powodu ciąży czy kontrolnych badań miednicy lub piersi — każda z tych okazji daje lekarzowi dodatkową możliwość zdiagnozowania nadciśnienia.

U kobiet — tak samo jak u mężczyzn — spada ryzyko udaru, jeśli poddadzą się terapii przeciwnadciśnieniowej, więc powinna być im ona zalecana tak często jak panom.

Niżej opisuję wpływ, jaki na poziom kobiecego ciśnienia wywierają pigułki antykoncepcyjne i menopauza.

Antykoncepcja doustna
Dawniej pigułki antykoncepcyjne zawierały większe ilości estrogenu i progesteronu niż obecnie. Ich stosowanie łączono z wyższymi wskaźnikami podatności na choroby serca, zawały i udary mózgu oraz częstszymi przypadkami zgonów. Współczesne specyfiki zawierają mniej hormonów i nie prowadzą do tego typu powikłań, zwłaszcza w porównaniu z innymi metodami antykoncepcji.

Jednakże antykoncepcja doustna może powodować lekki wzrost ryzyka zakrzepów i raka piersi, więc kobiety, które w przeszłości borykały się z tym pierwszym zjawiskiem, nie powinny stosować tej metody zapobiegania ciąży.

Pigułki antykoncepcyjne kojarzy się niekiedy z pewnym wzrostem ciśnienia tętniczego, które się stabilizuje po odstawieniu środka. Jednak raz na jakiś czas ta metoda antykoncepcji może wywołać poważniejszy przypadek nadciśnienia. Jeżeli w rodzinie pacjentki występowały przypadki tej choroby bądź niewydolność nerek, lekarz powinien poważnie przemyśleć przepisanie jej antykoncepcji hormonalnej i często kontrolować jej ciśnienie.

Nie do końca wiadomo, dlaczego ciśnienie wzrasta w wyniku stosowania pigułek antykoncepcyjnych, ale problem może stanowić ilość progesteronu (nie estrogenu) w preparacie. Otóż środki, które zawierają mniej progesteronu albo jego śladowe ilości, rzadziej wpływają na powstanie nadciśnienia u pacjentek.

Jeżeli po odstawieniu przez kobietę antykoncepcji doustnej poziom ciśnienia nie powróci do normy, powinna zostać ona przebadana w kierunku innych przyczyn. Kobiety, które nie mogą stosować innej formy zapobiegania ciąży, powinny połączyć tę metodę ze środkami obniżającymi ciśnienie tętnicze.

Po menopauzie
Kobiety po menopauzie — nawet te z normalnym ciśnieniem — reagują na stres wzrostem ciśnienia, w przeciwieństwie do kobiet, które jeszcze nie osiągnęły wieku klimakterium. Niedobór estrogenu, który występuje wczasie menopauzy, może nie być jedyną przyczyną; wpływ może mieć bowiem również przyrost wagi towarzyszący procesowi starzenia oraz inne czynniki, na przykład mniejsza aktywność fizyczna. Uwaga! Kobiety po menopauzie są wrażliwsze na sól od mężczyzn, to zaś zjawisko może stanowić dodatkowy powód, dla którego rośnie wśród nich podatność na nadciśnienie tętnicze.

Przyjmowanie hormonów estrogenowych najprawdopodobniej nie podnosi poziomu ciśnienia ani nie pobudza wrażliwości kobiet po menopauzie na sól czy stres. Z tego powodu paniom z nadciśnieniem i po menopauzie można podawać estrogeny.

 

Ciśnienie a wiek

Z wielu przyczyn ciśnienie wzrasta wraz z wiekiem — następuje pogorszenie funkcjonowania nerek, upośledzenie wydalania soli z organizmu, stwardnienie tętnic, wzrost otyłości oraz większa podatność na podnoszące ciśnienie działanie soli.

Ciśnienie rośnie wraz z wiekiem etapami. Mimo że u różnych osób różnie to wygląda, nadciśnienie zazwyczaj rozwija się w dosyć łatwy do przewidzenia sposób — od etapu przednadciśnieniowego do etapu utrwalonego nadciśnienia tętniczego.

Nadciśnienie tętnicze może pojawić się przed 30 rokiem życia, a typowa kolejność wydarzeń wygląda następująco:

  • Okres między urodzeniem a 30 rokiem życia (etap przednad ciśnieniowy): sporadyczne pomiary ciśnienia mogą pokazywać podwyższone wartości, ale wzrost nie utrzymuje się stale. Jednak nawet okazjonalny skok ciśnienia może stanowić wskazówkę, że kiedyś u pacjenta może rozwinąć się choroba. Do innych czynników należą:
  • • niska waga urodzeniowa;
  • • nadmierny wzrost ciśnienia w sytuacji stresu bądź wysiłku fizycznego;
  • • wyniki wysokie (bliskie 14(V90 mm Hg) — ale wciąż w normie — otrzymane w przypadkowych pomiarach;
  • • inne: otyłość, nadmierne spożywanie alkoholu, cukrzyca, obniżony poziom cholesterolu HDL bądź podwyższony trójglieerydów.
  • Zazwyczaj między 30. a 40. rokiem życia: ten etap może trwać od 5 do 10 lat Wysoki poziom ciśnienia występuje dość często, ale potem nadchodzą okresy normalnego ciśnienia.
  • Zazwyczaj tuż przed pięćdziesiątką, ale czasami nawet w 30. roku życia (nadciśnienie pierwotne — utrwalone nadciśnienie, którego przyczyny nic można ustalić): ludzie, którzy zapadają na nadciśnienie pierwotne w wieku 50 lat lub wcześniej, są niezwykle mocno narażenie na zawały serca i udary mózgu. Jeżeli nie poddadzą się leczeniu, średnia długość ich życia ulegnie skróceniu o 15 — 20 lat.
  • Po 50. roku życia: najprawdopodobniej chodzi o schorzenie zwane nadciśnieniem wtórnym (spowodowane innymi przyczynami).

 

Zapobieganie nadciśnieniu za pomocą zmian trybu życia

Co roku w Stanach Zjednoczonych u 2 milionów nowych pacjentów diagnozuje się nadciśnienie tętnicze. Owszem, genów przekazanych przez rodziców nie zmienisz, ale żeby zapobiec rozwojowi choroby, możesz wprowadzić wiele modyfikacji do swojego stylu życia. Na początek wszystkie osoby dorosłe powinny być poddawane przynajmniej co 2 lata badaniom przesiewowym w kierunku nadciśnienia. Do innych zmian zaliczamy:
 

  • obniżenie poziomu stresu za pomocą poczucia humoru;
  • zwiększenie ilości spożywanego potasu przez wprowadzenie do swojej diety większej ilości owoców i warzyw;
  • sprowadzenie codziennego spożycia soli poniżej poziomu 6 miligramów (1 łyżeczka), równego 2,4 miligrama sodu;
  • utrzymanie spożycia alkoholu na poziomie 2 drinków lub mniej dziennie;
  • kontrolowanie swojej wagi za pomocą właściwej diety oraz sportu.

Wszelkie techniki, które zapobiegają nadciśnieniu tętniczemu, mogą również pozwolić na obniżenie podwyższonego już ciśnienia. Jednak największa różnica między profilaktyką a leczeniem polega na kosztach i zagrożeniach związanych z lekami, które większość ludzi musi przyjmować w ramach terapii nadciśnienia. Jeżeli jesteś w sianie zapobiec chorobie, rób, co w Twojej mocy, żeby do niej nie dopuścić. Nie pożałujesz.

 

Obniżanie napięcia

Pierwotne nadciśnienie tętnicze powodują w równym stopniu czynniki dziedziczne, jak i środowiskowe. Wśród tych ostatnich najważniejsze są dieta oraz napięcia psychiczno-społeczne.

Wiele populacji dowodzi istnienia wpływu stresujących sytuacji na poziom ciśnienia.

  • W ramach badania omówionego w piśmie New England Journal of Medicine (marzec 1968) dokonano porównania życia kilku zakonnic, mieszkających we Włoszech w ścisłej klauzurze, z grupą kobiet żyjących w normalnym społeczeństwie. Z początku kobiety miały takie same wyniki, ale po 30 latach ciśnienie zakonnic było o 30 milimetrów niższe od ciśnienia przedstawicielek drugiej grupy.
  • Ludzie, którzy przechodzą ze społeczeństw o niższym poziomie stresu (jak Nigeryjczycy w Afryce, których opisałem wyżej) do społeczeństw, gdzie panuje więcej czynników stresogmnyeh (na przykład Afrykańczycy w Ameryce), wykazują trwały wzrost ciśnienia tętniczego.
  • Ludzie, którzy pracują na stanowiskach, gdzie mają małą władzę, lecz dużą odpowiedzialność, wykazują podwyższony poziom ciśnienia krwi.
  • Kontrolerzy mchu lotniczego jako grupa mają wyższy poziom ciśnienia niż ludzie pracujący w mniej stresujących warunkach.
  • Wśród Afroamerykanów, dorastających w bardziej stresujących środowiskach, występuje więcej przypadków nadciśnienia tętniczego.

Wyniki niektórych z tych badań zakwestionowano jednak, zwracając uwagę na inne czynniki związane z nadciśnieniem. Na przykład dieta zakonnic mogła w mniejszym stopniu przyczyniać się do rozwoju choroby, zwłaszcza po 30 lalach. Z kolei ludzie wywodzący się ze społeczeństw, dla których charakterystyczny jest wyższy poziom stresu, zwykle spożywają więcej soli.

Mimo że niektóre badania wykazują współzależność między tłumionym gniewem a nadciśnieniem, inne jej nie dostrzegają. To, czy ciśnienie bywa podwyższone u osób, które tłumią w sobie złość, a nie dająjej ujścia w formie bezpośredniego wyrażenia albo w jakiś inny uzewnętrzniony sposób (na przykład w postaci większej dawki ćwiczeń fizycznych), wciąż stanowi przedmiot wielu sporów.

Należy też zapytać, czy osoby, które przesadnie reagują na stres, częściej zapadają na nadciśnienie tętnicze niż ludzie słabiej reagujący. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi: badania zajmujące się tym zjawiskiem dają sprzeczne wyniki.

Owszem, wiele prac badawczych poświęconych stresowi i nadciśnieniu przynosi niespójne wyniki, ale jedno jest pewne — obniżenie poziomu napięcia może Ci tylko wyjść na dobre. Im mniej jesteś bowiem zestresowany, tym masz mniejszą skłonność do przejadania się, palenia i nadmiernego picia, czyli czynników powodujących —jako wiadomo — nadciśnienie.

 

Kontrolowanie wagi

Rola biernego trybu życia w rozwoju nadciśnienia tętniczegojest oczywista. Kolejne badania dowodzą, że osoby częściej ćwiczące rzadziej zapadają na schorzenie, a aktywny styl życia sprzyja kontroli nad własną wagą.

Na każde dodatkowe 4,5 kilograma przyrostu masy ciała ciśnienie skurczowe podnosi się o 4 — 5 milimetrów słupa rtęci. Dlatego wcale nie trzeba mieć nadwagi albo cierpieć na otyłość, żeby nabawić się nadciśnienia.

Otyłość brzuszną (tłuszcz wokół talii) częściej kojarzy się z nadciśnieniem niż otyłość nóg i ud. Duży obwód pasa to znak, że zbliża się albo już się pojawiło nadciśnienie.

Zespół insulinooporności zawiera czynniki, które podnoszą prawdopodobieństwo zapadnięcia na choroby serca:

  • otyłość;
  • wysokie ciśnienie tętnicze;
  • podwyższone stężenie insuliny oraz insulinooporność;
  • większa ilość tkanki tłuszczowej wokół talii;
  • wysoki poziom trój glicerydów,
  • niski poziom HDL (dobrego cholesterolu), a wysoki — LDL (złego cholesterolu);
  • duże stężenie kwasu moczowego w krwiobiegu;
  • cukrzyca typu 2 (dawniej nazywana cukrzycą insulinoniezależną)\
  • wysokie stężenie substancji chemicznych, które utrudniają rozpadanie się skrzepów krwi.

Nie wiadomo do końca, w jaki sposób otyłość powoduje nadciśnienie. Jednak naukowcy odkryli już następujące rzeczy;

  • Osoby otyłe mają większą pojemność minutową serca (ilość krwi wytłaczanej przez serce) oraz podwyższony opór obwodowy (opór stawiany krwi płynącej tętnicami). W konsekwencji serce musi pompować więcej krwi, żeby dostarczyć składników odżywczych większej ilości tkanek ciała.
  • Wiele narządów, przede wszystkim nerki, nie toleruje podwyższonego poziomu przepływu krwi, więc produkuje lłormony mające go ograniczyć za pomocą zwężenia tętnic. W ten sposób rośnie obwodowy opór naczyniowy oraz ciśnienie tętnicze.
  • Osoby otyłe często spożywają więcej soli niż ludzie szczupli i są bardziej podatne na podnoszące ciśnienie działanie tej przyprawy.
  • Otyłość kojarzy się ze wzrostem czynności układu nerwowego, co może spowodować zwężenie naczyń krwionośnych.

Jeżeli utratę nawadze połączy się z aktywnością fizyczną oraz obniżeniem spożycia soli i alkoholu, można oczekiwać całkiem sporego obniżenia ciśnienia. Uwaga! Działania te powinny zawsze być poprzedzone terapią farmakologiczną obniżającą ciśnienie, chyba że jego poziom jest niebezpiecznie wysoki (powyżej 180/120 mm Hg). Część pozytywnych skutków tego typu zmian w trybie życia może polegać na złagodzeniu objawów zespołu insulinoopomości, w tym obniżeniu poziomu insuliny i jej roli w podnoszeniu ciśnienia tętniczego.

Oczywiście z ćwiczeniami nie należy przesadzać. Moja babcia zaczęła w wieku 60 lat uprawiać marsze, codziennie pokonując 8 kilometrów. Teraz ma 97 lat i nikt nigdy nie wie, gdzie się w danej chwili podziewa!

 

Mniej soli

W typowym jadłospisie przedstawicieli bogatszych narodów świata znajduje się za dużo soli. Dowodów na taki stan rzeczy jest pod dostatkiem. Jednak nie u wszystkich ludzi wywiązuje się z tego powodu nadciśnienie tętnicze — problem dotyczy jedynie połowy populacji. Dlatego osoby z nadciśnieniem najwyraźniej cierpią na jakąś formę podwyższonej podatności na schorzenie (sól bowiem w większym stopniu podnosi u nich ciśnienie). Dane potwierdzające rolę soli można zaczerpnąć z badań prowadzonych na pewnych grupach ludności oraz eksperymentalnych manipulacji spożyciem tej substancji. W pierwszym przypadku odnotowano, że:

  • W plemionach pierwotnych, których członkowie nie jedzą soli, występuje zerowe nadciśnienie; osoby te również nie cierpią z powodu następstw schorzenia — niewydolności serca, nerek czy mózgu.
  • Kiedy te same plemiona zaczynają sięgać po sól, zaczyna rozwijać się nadciśnienie i jego następstwa.
  • Im więcej soli się spożywa, tym ciśnienie tętnicze ma wyższy poziom.

W wyniku badań drugiego typu ustalono, iż:

  • Kiedy ludzie z nadciśnieniem ograniczają spożycie soli, spada im ciśnienie.
  • Dzieci spożywające mało soli mają niższe ciśnienie.
  • U zwierząt karmionych żywnością z większą zawartością soli następuje wzrost ciśnienia.

Tego rodzaju wrażliwość na sól (sodowrażliwość) najwyraźniej dziedziczy się po matce, gdyż najczęściej występuje u niej ten sam skok ciśnienia po spożyciu soli co u potomka. Osoba, która nie cierpi na sodowrażliwość, wydala większość soli z organizmu wraz z wodą w nerkach, ale człowiek „wrażliwy na sól” ma już z tym problemy.

Ciśnienie tętnicze nie zawsze spada po ograniczeniu spożycia soli, ponieważ pewne osoby cierpią na sodowrażliwość. Wśród nich znajdziemy:

  • diabetyków;
  • osoby starsze;
  • osoby z niewydolnością nerek;
  • osoby, które nie produkują dostatecznej ilości reniny, enzymu podnoszącego ciśnienie krwi w nerkach.

Obniżenie spożycia soli może pomóc w zmniejszeniu niebezpieczeństwa zapadnięcia na nadciśnienie tętnicze. Czytaj etykietki na opakowaniach produktów żywnościowych i wybieraj te opatrzone informacją „Nie zawiera sodu (soli)” bądź „Niższa zawartość sodu (soli)”. W ten sposób będziesz mógł kontrolować spożycie tej przyprawy.

 

Eliminacja palenia i nadmiernego spożycia alkoholu

Stosowanie tytoniu pod każdą postacią oraz picie nadmiernych ilości alkoholu podnosi poziom ciśnienia krwi, podczas gdy eliminacja tych czynników je obniża. Mimo że oczywiście sięganie po tytoń i alkohol powoduje wiele innych problemów ze zdrowiem, już sam ich wpływ na poziom ciśnienia tętniczego powinien być wystarczającym powodem do od stawienia.

 

FRAGMENT KSIĄŻKI: Nadciśnienie dla bystrzaków